دربارۀ آيۀ مباركۀ

 الْحَقُّ مِن‌ رَّبِّكَ فَلَا تَكُن‌ مِّنَ الْمُمْتَرِينَ. [7] «حقّ از پروردگار تست‌؛ بنابراين‌ از شكّ آورندگان‌ مباش‌!»

فرموده‌اند: اين‌ جملۀ الْحَقُّ مِن‌ رَّبِّكَ «حقّ از پروردگار تست‌» از بديع‌ترين‌ بيانات‌ قرآن‌ است‌، چون‌ حقّ را مقيّد به‌ « مِن‌ » نموده‌ كه‌ دلالت‌ بر ابتدا ميكند: «حقّ از پروردگار تست‌» و مقيّد به‌ چيز ديگري‌ نكرده‌است‌. مثلاً نفرموده‌است‌: الْحَقُّ مَعَ رَبِّكَ «حقّ با پروردگار تست‌» زيرا در اين‌ جمله‌ بحسب‌ حقيقت‌، شائبۀ شرك‌ و نسبت‌ عجز به‌ سوي‌ خداوند متعال‌ است‌.

الف) آلوده شده جان

غفلت یکی از موانع سیر انسان به سوی خدا و سبب گمراهی جان است. در فرهنگ دینی، غفلت نوعی رجس و پلیدی بر قلب انسان معرّفی شده است. در مناجات شعبانیّه آمده است:

«فَشَکرتُکَ بِإدخالی فی کَرَمِکَ و لِتَطهیر قَلبی مِن أوساخِ الغَفلةِ عَنک»[32] خدایا! ما تو را شاکریم که دلهایمان را از آلودگی غفلت پاک کردی.

نقش سازنده‌ی یاد خدا در حیات فردی و اجتماعی جامعه‌ی انسانی غیر قابل تردید است. جامعه‌ای که در آن یاد خدا حاکم شد، مفاسد اخلاقی و اجتماعی و اقتصادی در آن کمتر به چشم می‌خورد، زیرا مفاسد اخلاقی فردی و مفاسد اجتماعی همگی ناشی از غفلت از خدای متعال است و هرگاه آرامش فردی ناشی از یاد خدا، مبدل به آرامش جمعی گردد و روابط اجتماعی و اقتصادی براساس آن استوار گردد، دیگر برای بی‌عدالتی و ستم و زیر پا نهادن حقوق دیگران و بی‌انصافی و رباخواری و... جایی نخواهد ماند.[17] در قرآن کریم برای یاد خدا آثار و نتایجی بیان شده است  که هر یک از آنها در سعادت انسان و جامعه تأثیر بسزایی دارد و در ادامه به چند مورد از مهمترین آنها اشاره­ای خواهیم داشت.

ذکر دارای مراتبی است که به آن اشاره می‌کنیم:

اولین مرتبه از مراتب ذکر، ذکر لفظی و زبانی است، ذکر زبانی به جا آوردن حمد و ثنای الهی، درد و دل کردن، درخواست کمک از خداوند است. این نوع ذکر اگرچه درجه‌ی آن از دیگرانواع آن کمتر است ولی مفید است، زیرا زبان در این ذکر به وظیفه‌ی خود قیام کرده و علاوه بر آن ممکن است این تذکر پس از مداومت و قیام به شرایط آن، اسباب باز شدن زبان قلب نیز باشد.

حمد و ستایش خدای را سزاوار است که حمد را مفتاح ذکرش نهاد و سبب فزونی فضلش شمارد، ذکری که دل حیران را قرار و سکون می­بخشد و آدمی را از پرتگاه غفلت به آستان حضور آرد و از ظلمات به کرانه‌ی نور رساند.

ذکرش صیقل دل است و اکسیر عشق، موجب الفت است و سرمایه عزت. خدایی که از سر لطف و بنده‌پروری باب ذکر خود را بر همگان گشود و گنج معرفتش را به رمز اذکار گشودن داد.

و به این حقیقت در مناجات امام زین العابدین(ع) اشاره شده است: «الهی لَو لا الواجِبُ مِن قبولِ أمرِکَ لَنَزهتکَ مِن ذِکری ایّاکَ عَلی أنّ ذِکری لَکَ بقدری لایقدرِک»

«معبود من، اگر نبود پذیرش فرمانت واجب، منزه می‌دانستم که چون من ذکر تو گوید زیرا ذکر من، به اندازه‌ی فهم من است نه به اندازه‌ی عظمت تو.»

در این تحقیق پس از مفهوم شناسی برخی واژه­ها، به برخی از آثار و موانع ذکر به اختصار می‌پردازیم.

در حدود متجاوز از يكصد سال پيش در شوشتر عالمى جليل القدر مصدر قضاء و مراجعات عامّه بوده است به نام آقا سيّد على شوشترى. ايشان مانند ساير علماى اعلام به تصدّى امور عامّه از تدريس و قضاء و مرجعيّت اشتغال داشته‏اند. يك روز ناگهان كسى در منزل را مى‏زند، وقتى كه از او سؤال

 مى‏شود مى‏گويد: در را باز كن كسى با شما كارى دارد. مرحوم آقا سيّد على وقتى در را باز مى‏كند مى‏بيند شخص جولائى (بافنده‏اى) است، مى‏گويد: چكار داريد؟ مرد جولا در پاسخ مى‏گويد: فلان حكمى را كه نموده‏ايد طبق دعوى شهود به ملكيّت فلان ملك براى فلان كس، صحيح نيست. آن ملك متعلّق به طفل صغير يتيمى است و قباله آن در فلان محلّ، دفن است.

روزی حضرت موسی (ع)رو به بارگاه ملکوتی خداوند کرد و از درگاهش درخواست نمود:بار الها، می خواهم بدترین بنده ات را ببینم.

ندا آمد: صبح زود به در ورودی شهر برو. اولین کسی که از شهر خارج شد، او بدترین بنده ی من است

دعای امام رضا علیه السلام برای برطرف کردن غم و اندوه

 همه ما در زندگی خود گرفتار بلیه ها و مشکلات می شویم که بسیاری از آنها ما را در غم واندوه بزرگ و یا کوچک می برد.برای رفع این اندوه راهکارهایی معمولا کارشناسان به تناسب تخصص خود ارایه می دهند اما تمسک به ذات باری تعالی با خواندن برخی اوراد و دعاها شاید بهترین کلید برطرف شدن آن باشد.

به عنوان مثال حضرت امام رضا علیه السلام دعایی برای برطرف کردن غم واندوه دارند .

 روایتی درباره چگونگی مناظره امام صادق که درود خدا بر او باد، با فردی که منکر خدا بود در اصول کافی ذکر شده که در متن زیر می خوانید.

در سرزمین مصر، مردی به نام «عبدالملک» می‌زیست و به دلیل اینکه نام پسرش عبدالله بود، به او «ابو عبدالله» (پدر عبدالله) می‌گفتند. عبدالملک منکر خدا بود، و اعتقاد داشت جهان هستی خود به خود آفریده شده است.

قُلْ لِلْمُۆْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذٰلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ‌
به مردان با ایمان بگو: «دیده فرو نهند و پاکدامنى ورزند، که این براى آنان پاکیزه ‏تر است، زیرا خدا به آنچه مى‏ کنند آگاه است.»

سوره مبارکه نور – آیه ۳۰